تاریخ پیدایش زبان ترکی

درباره کتاب تاریخ پیدایش زبان ترکی

کتاب «تاریخ پیدایش زبان ترکی» پژوهشی جامع و میان‌رشته‌ای است که با بهره‌گیری از حوزه‌های زبان‌شناسی تاریخی، مردم‌شناسی و ترک‌شناسی، به بررسی سیر تکوین و تحول این زبان از دوران باستان تا عصر حاضر می‌پردازد. مؤلف در این اثر، با اتکا به منابعی چون کتیبه‌های اورخون، متون اویغوری و نیز منابع چینی، فارسی، عربی و بیزانسی، مسیر شکل‌گیری و گسترش زبان ترکی را بازسازی می‌کند. در بخش نخست، جایگاه زبان ترکی در خانوادۀ زبانی آلتایی و دیدگاه‌های مختلف دربارۀ نظریۀ آلتایی بررسی شده و سپس با تحلیل داده‌های واجی، واژگانی و نحوی، تمایزات این زبان از زبان‌های مغولی و تونگوزی در چارچوب زبان‌شناسی تطبیقی تبیین می‌شود. بخش دوم با استفاده از یافته‌های باستان‌شناسی و قوم‌نگاری، خاستگاه جغرافیایی زبان ترکی را در مناطق آلتای، سیردریا و اورخون جست‌وجو کرده و پیوند میان زبان و کوچ اقوام ترک را تحلیل می‌کند. در بخش سوم، دوره‌های تاریخی زبان ترکی به چهار مرحله تقسیم شده است: - دورۀ پیش‌اورخونی (تا سدۀ هشتم میلادی) - دورۀ کلاسیک اورخونی ـ اویغوری (سده‌های ۸ تا ۱۳ میلادی) - دورۀ میانه (سده‌های ۱۳ تا ۱۵ میلادی شامل قپچاقی و جغتایی) - دورۀ نو (از سدۀ ۱۶ میلادی به بعد شامل عثمانی، آذربایجانی و دیگر شاخه‌ها) در ادامه، نویسنده نقش متون اویغوری و آثار دورۀ اسلامی را در غنای واژگانی و تحولات ادبی ـ فلسفی زبان ترکی برجسته ساخته و اثرپذیری صرفی و نحوی آن از فارسی و عربی را بررسی می‌کند. ارائۀ جدول‌های تطبیقی تغییرات واجی، به درک روشن‌تر این تحولات کمک می‌کند. بخش پایانی به گسترش جغرافیایی و سیاسی زبان ترکی از آسیای مرکزی تا آناتولی و خاورمیانه اختصاص دارد و نقش امپراتوری‌های ترک نظیر گوک‌ترک، اویغور، سلجوقی و عثمانی را در شکل‌دهی به قلمروهای زبانی مختلف تحلیل می‌کند. در پایان نیز با بررسی زبان‌های ترکی معاصر، پیوندهای ساختاری و واژگانی میان شاخه‌های گوناگون آن با ذکر نمونه‌های عینی به تصویر کشیده می‌شود. این کتاب با زبانی علمی و روان تدوین شده و ضمن تکیه بر مستندات تاریخی، از چارچوب‌های نوین زبان‌شناسی نیز بهره می‌برد. نتیجه‌گیری نهایی پژوهش حاکی از آن است که زبان ترکی نه تنها یکی از دیرپاترین زبان‌های زندۀ جهان، بلکه زبانی اثرگذار در تاریخ تمدن اوراسیا به شمار می‌رود.