٪۸۵ تخفیفنسخه الکترونیکیتاریخ شگرف دوره اسلامی زبان ترکی
نویسنده: احمد بیجان ارجیلاسون
مترجم: دکتر بهروز بیک بابائی
ناشر: انتشارات اوغوزخان
کتاب «تاریخ شگرف دوره اسلامی زبان ترکی» اثری پژوهشی و ارزشمند است که سیر تحول زبان ترکی را در بستر تمدن اسلامی با نگاهی علمی و مستند بررسی می‌کند. این کتاب نشان می‌دهد که زبان ترکی چگونه پس از پذیرش اسلام، تحت تأثیر قرآن، علوم اسلامی، ادبیات فارسی و عربی، به یکی از زبان‌های مهم فرهنگی، علمی و ادبی جهان اسلام تبدیل شد. نویسنده با تکیه بر منابع تاریخی، متون کهن و شواهد زبانی، به بررسی دوره‌های مختلف رشد زبان ترکی می‌پردازد؛ از نخستین آثار مکتوب اسلامی گرفته تا شکل‌گیری زبان‌های ادبی ترکی در مناطق گوناگون. نقش دولت‌ها، شاعران، دانشمندان و مترجمان در غنای واژگانی و ساختاری زبان ترکی به‌دقت تحلیل شده است.
درباره کتاب تاریخ شگرف دوره اسلامی زبان ترکی
کتاب «تاریخ شگرف زبان ترکی در دوره اسلامی» اثر احمد بیجان ارجیلاسون با ترجمه دکتر بهروز بیک بابایی، پژوهشی جامع دربارۀ سیر تحول زبان ترکی از قرون نخستین اسلامی تا دوره‌های متأخر است. نویسنده در این اثر با بهره‌گیری از منابع گسترده تاریخی، ادبی و زبانی، کوشیده است روند تغییرات در ساختار زبان، ادبیات و فرهنگ ترک‌ها را در بستر جغرافیایی وسیعی از آسیای مرکزی تا خاورمیانه و بالکان بررسی کند. در پیشگفتار، نویسنده به دشواری‌های نگارش تاریخ زبان ترکی اشاره کرده و بر گستردگی قلمرو فرهنگی-زبانی ترکان از چین و مغولستان تا آناتولی و اروپای شرقی تأکید می‌کند. او خاطرنشان می‌سازد که تاریخ زبان ترکی تنها محدود به مرزهای ترکیه امروزی نیست بلکه باید تمامی سرزمین‌های ترک‌نشین و حتی آثار پراکنده در اروپا و آمریکا را دربرگیرد. به همین دلیل، کتاب حاضر حاصل دهه‌ها پژوهش تطبیقی در حوزه زبان‌شناسی، تاریخ و ادبیات است. ساختار کتاب به چند بخش اصلی تقسیم می‌شود که هر بخش به یک دوره مهم تاریخی اختصاص دارد: دوره قره‌خانیان، دوره خوارزم-قپچاق، دوره جغتای، دوره اوغوز و ترکی غربی قدیم و نهایتاً دوره ترکی عثمانی. در هر فصل ضمن معرفی شرایط تاریخی و سیاسی، آثار مکتوب، متون دینی، لغت‌نامه‌ها و متون ادبی آن دوره بررسی می‌شود. برای نمونه، در بخش قره‌خانیان آثاری چون قوتادغو بیلیگ یوسف خاص حاجب و دیوان لغات‌الترک کاشغری به‌عنوان نخستین نمونه‌های مهم ادبیات و زبان ترکی اسلامی معرفی و تحلیل شده‌اند. یکی از ویژگی‌های مهم کتاب، توجه به تاریخ درونی زبان است. ارجیلاسون تنها به توصیف ظاهری آثار بسنده نکرده، بلکه به بررسی تغییرات آوایی، صرفی و نحوی در زبان ترکی پرداخته و کوشیده است سیر تحول دستور زبان و واژگان را به‌طور نظام‌مند نشان دهد. او هر دوره را با رویکردی مقایسه‌ای تحلیل کرده و ویژگی‌های ساختاری متمایز آن را آشکار ساخته است. از منظر فرهنگی و ادبی، کتاب نشان می‌دهد که ادبیات ترکی در قرون اسلامی تحت تأثیر متقابل زبان‌های فارسی و عربی شکل گرفته و به‌ویژه در زمینه‌های دینی، فلسفی و عرفانی غنا یافته است. در این مسیر، شاعران و نویسندگان بزرگی همچون احمد یسوی، علی شیر نوایی و دیگران نقش بنیادین داشته‌اند. مترجم در سخن پایانی تأکید می‌کند که انتخاب این کتاب برای ترجمه به فارسی از آن جهت بوده که هم مخاطبان دانشگاهی و هم علاقه‌مندان عام بتوانند تصویری جامع و مستند از تاریخ زبان ترکی به دست آورند. وی ترجمه را حاصل سه سال کار مداوم می‌داند و امیدوار است این اثر دریچه‌ای برای گسترش مطالعات ترکشناسی در ایران باشد. در مجموع، این کتاب را می‌توان یکی از منابع معتبر در حوزه تاریخ زبان و ادبیات ترکی دانست که علاوه بر ارائه متون و منابع کلاسیک، نگاهی نو به پیوند زبان، تاریخ و فرهنگ ترک‌ها در بستر تمدن اسلامی دارد.
